Bomen over bomen

Op het grasveld rond het Oudheidkundig Streekmuseum (op de spie Baarleseweg/Stationstraat) staan een tiental grote eiken. Op zich niet zo spectaculair. De overlast vanwege de kraaiennesten is groot. Wat wél bijzonder is, is dat er in 2013 een linde is geplant door toenmalig burgemeester Harrie Nuyten. Dit t.g.v. de inhuldiging van Zijne Majesteit, koning Willem-Alexander op 30 april 2013. Deze koningsboom flankeert a.h.w. het beeld van pastoor W.Binck, stichter van het Brabants heem.

Vooraan in de Stationstraat staat een prachtig herenhuis: Bloemenhof. Het dateert uit 1886 en het perceel (4060m2) werd 2 jaar eerder aangekocht voor, schrik niet: fl. 800,-!!! Daar moet je nu eens mee aankomen… We zijn gastvrij uitgenodigd bij Jacques en Bernadette van Puijenbroek, de huidige bewoners. Zij vertellen enthousiast en vol trots over de geschiedenis van Bloemenhof. In de voortuin werden in 1887 3 taxussen geplant. We kennen de taxus vooral als heg, als afscheiding van de tuin. De twee voorste giganten van bomen zijn zó beeldbepalend dat ze, samen met het huis, de poort en de heg (een meidoorn), als Rijksmonument zijn aangemerkt. Bijzonder! Een leuke anekdote van de taxus (niet deze taxussen) is dat het hout van de taxus zó buigzaam is dat je er fantastische (pijl en) bogen van kunt maken. Het verhaal vertelt dat in één van de oorlogen tussen de Fransen en Engelsen de overwinning werd afgedwongen door de partij met de taxusbogen…. Het is maar dat u het weet!

We zijn te gast bij Geraar (95) en Fieke Hendrickx (92), jarenlang de bewoners van de Prinsehoef, tot ze de boerderij overdeden aan zoon Gust. Ondanks zijn gevorderde leeftijd vertelt Geraar tot in detail over de bomen in de laan, die hij eigenhandig in maart 1943 heeft geplant. De enorme beuken die er toen stonden moesten gerooid worden. Een bedrijf uit Udenhout kwam dat doen voor de houtopbrengst. De arbeiders werkten de hele dag en sliepen in het hooi. De bomen waren voor een goede prijs verkocht. Het transport ging op vrachtauto’s. Het bijzondere aan die vrachtauto’s was dat ze houtsnippers als brandstof hadden, in die dagen blijkbaar heel gewoon! Met de opbrengst kon Geraar in Zundert 176 (!!!) jonge boompjes (esdoorns) kopen (ook toen al moesten er van de provincie bomen terug geplant worden!). Zakelijk niet echt een goede deal, want in de oorlog werd alles snel duurder en zodoende hield Geraar aan de verkoop van de beuken amper iets over. Zoals gezegd: eigenhandig geplant want de gehuisveste onderduikers durfden het niet aan om aan de openbare weg te werken evenmin als de Belgische knecht. De bomen voor de stal (er zijn er nog maar 2 over van de 5 die er oorspronkelijk stonden) zijn van 1860, toen de oude boerderij werd herbouwd.

We schuiven aan bij Marloes Hellings op Oosterwijksestraat 3 in een prachtige boerderij die ze samen met een bevriend echtpaar ruim 6 jaar geleden kochten van de familie Smit. In hun zoektocht naar een langgevelboerderij hadden ze al eerder hun oog laten vallen op dit prachtige exemplaar. Waarom juist deze vragen we ons af. Het antwoord is duidelijk: het aangezicht! 4 prachtige lindes voor een boerderij met een prachtige witte gevel! En zeg nou zelf…. De oudste linde van de 4 dateert uit 1780; 3 zijn later vervangen, al zie je dat op het eerste gezicht er nu nauwelijks van af. De lindes zijn oorspronkelijk geplant met een tweeledig doel: een linde onttrekt vocht aan de bodem en zodoende had de boerderij met stal een droge bodem; in die tijd hartstikke nuttig voor het vee in de stal! Bovendien geven de bomen met hun grote bladeren veel schaduw in de warme zomers! De lindes bieden ook veel diertjes ‘onderdak’, waar vooral in de schemering volop van genoten wordt! De gemeente is eigenaar van de 4 bomen; de bewoners worden geacht voor het onderhoud zorg te dragen. En dat is uiteraard geen bezwaar voor de bomenliefhebbende bewoners!

Vanaf de Goedentijd rijd je de Reitheijning in. Net na de voormalige boswachterswoning zie je nog een deel van een oprijlaan. De oprijlaan leidde vroeger naar een jachthuis. Dit jachthuis was in de volksmond bekend als de ‘plisiepet’ (politiepet). Dit vanwege de vorm van het huisje. Als kwajongens klommen we in onze jeugd langs de elektriciteitskabel op het dak…. Jammer dat dit jachthuis van de familie Klein Sworming (toenmalig directeur van het Ignatius ziekenhuis in Breda) de tand des tijds niet heeft doorstaan. De laagte van de nabijgelegen vijver is er nog steeds en doet tegenwoordig dienst als spectaculaire hindernis voor mountainbikers. In 1966 kocht de gemeente het hele gebied (’t Zand) aan. Met de aanleg van de plas t.b.v. de aanleg van de A58 eind jaren ’60, zijn vrijwel alle bomen van de voormalige oprijlaan verdwenen. Maar vooral door een hevige brand die er woedde en om een brandgang te maken maakte een sjofel korte metten met deze historische oprijlaan. We spreken Rinus Timmermans, een wandelende encyclopedie: moeiteloos somt hij namen en data op; de verpersoonlijking van ons heem (waarvoor dank!). Alleen nog op de plaats waar vroeger het jachthuis stond staan nog een twintigtal van die prachtige robinia’s . Het lijkt alsof ze toevallig midden in het bos staan, maar een beetje aandachtige kijker ziet dat ze eens toebehoorden aan de oprijlaan! Bijzonder was ook dat de laan bestond uit robinia’s: de Robinia pseudoacacia. Wat weinig mensen weten is dat deze boom Nederlands hardhout is, die de vergelijking met tropisch hardhout moeiteloos kan doorstaan!

Trots staan we daar te pronken voor het huidige café; voorheen ooit bierbrouwerij, raadhuis, woonhuis/winkel van koster Oomen. We zagen de kerkgangers voorbijkomen om na de hoogmis het café in te ‘duiken’ om de wekelijkse weetjes met elkaar te delen. En na de borrel de iets luidruchtigere praatjes aan te horen, vergelijkbaar met nu op het terras van ’t Raedthuys. We worden gerespecteerd vanwege de schaduw op het vaak zonnige terras en we vormen ook een prachtig plaatje met het schitterende pand achter ons; zeg nou eerlijk! En dat we eigenlijk een beetje in de weg staan en ruimte innemen op het toch al smalle terras, dáár hoor je niemand over. We staan hier al heel lang en hebben veel meegemaakt, zoals de diverse malen dat auto’s uit de bocht vlogen en op het café knalden. Gelukkig bleven wij gespaard. We hopen nog lang de prachtige (en soms wat minder prachtige) teksten aan te mogen horen!

In de voortuin van de pastorie valt uiteraard de prachtige beuk op, prachtig centraal voor de pastorie en het H. Hartbeeld. Maar links daarvan, vrijwel tegen de schutting van de buren staat een meer dan 100 jaar oude paardenkastanje. Deze paardenkastanje staat op de monumentenlijst en toen de boom enkele jaren geleden gesnoeid moest worden omdat hij te veel overlast voor de buren bezorgde, moest daarvoor toestemming gevraagd worden.

Zo’n 100 jaar geleden zijn er drie lindes geplant voor het toenmalige oude boerderijtje aan de Ulicotensebaan door de vader van Kees Brock. In 1962 vond er een verbouwing plaats omdat de familie Brock eenvoudig te weinig ruimte had. Dit ging wel ten koste van één van de bomen. De bedoeling was om het hout te verzagen voor de uitbreiding, maar vanwege zeer waarschijnlijk oorlogsresten, werd daarvan afgezien. De kinderen konden vroeger gemakkelijk achter de bomen door fietsen, maar dat is inmiddels niet meer mogelijk. Ook hadden ze een soort kabelbaantje tussen de bomen en de schuur gespannen! De bomen werden natuurlijk steeds omvangrijker. Ze wortelen diep, maar toch werd er bij een latere interne verbouwing een wortel aangetroffen pal onder het keukenblok. En dat verklaart waarom bij hevige stormen het aanrecht kraakte en ook onder het schrobputje vreemde geluiden te horen waren. Corry, de jongste dochter van de familie Brock, is in de boerderij blijven wonen en is zéér begaan met de bomen. Ze maakt o.a. haar eigen lindebloesemthee en haalt lindehoning (van háár bomen) bij de buren. In 2004 heeft ze een boomchirurg gevraagd de bomen te onderzoeken; gelukkig bleken de bomen nog zeer vitaal en jeugdig (lindes kunnen wel zo’n 300 jaar worden). Dit onderzoek was ook nodig voor de verzekering want de bomen groeiden inmiddels zowat tegen de voorgevel. Dit zorgt regelmatig voor scheuren…. Maar de bomen omdoen is géén optie voor Corry! Zolang zij er woont, zullen ze niet verdwijnen!!! I.v.m. de lichtinval zijn de bomen in 2019 gesnoeid; gelukkig herstelt de prachtige kruin zich binnen enkele jaren!!! En voor ‘nageslacht’ is gezorgd: kort na de eeuwwisseling heeft Corry alvast een kleine scheut geplant achter de schuur; haar dochter Elke was nog een baby. En nu, zo’n 20 jaar verder, is deze scheut een aardige boom geworden: lindes aan het Brockenpaadje zijn hiermee gegarandeerd! (En mocht u ook plaats hebben voor zo’n majestueuze boom: neem contact op met Corry en u kunt een scheut bestellen. Hopelijk is u de tijd gegund om zo’n prachtige linde in al zijn schoonheid te zien ‘opgroeien’).

We zitten aan de keukentafel bij Henk en Tonnie Cornelissen in hun spoorhuis op Boshoven. Henk heeft ons gewezen op een wel heel bijzonder verhaal…. In 1865 zijn een viertal leilindes aangeplant op Boshoven 10. Dat gebeurde in die dagen bij veel boerenerven. Tot zover niets bijzonders… In 1975 worden deze lindes omgezaagd en de stronken worden in de bosrand gegooid. Stan Geerts heeft één van die stronken toen ingegraven en daar is deze mooie lindeboom uit ontstaan. Karel Geerts heeft nog wel één van de scheuten weg moeten zagen om de overlevingskans van de andere te waarborgen en dat is dus gelukt! Hij viel tot voor kort amper op, omdat hij half verscholen achter grove dennen stond. Bij het opschonen van het perceel rondom het woonhuis kwam de linde in al zijn glorie weer ‘tevoorschijn’. Toevallig kwam Henk een vraag tegen van het Cultureel Erfgoed of iemand nog iets wist van bomen die hun oorsprong hadden rond 1850… Henk heeft daarop gereageerd en blaadjes en zaadbolletjes (herbariummateriaal) opgestuurd. Daaruit bleek al heel snel dat deze linde afstamt van zo’n 400 jaar geleden in Noord-Holland gekweekte en geëxporteerde lindes naar Zuid-Zweden. Ook bomen kun je dus met hun DNA onderzoeken!!!

In de jaren ‘80 waren het Stan Geerts en Fons Hoefmans die een zestal sequoia’s kochten in Zundert, gewoon omdat zij ze zo mooi vonden. Als je een sequoia koopt moet je hem in een pot kopen, want verplanten biedt nauwelijks overlevingskansen. Stan plantte ze, slechts 10 cm hoog, op Boshoven waar hij woonde.
De sequoia in de voortuin van Fons (Boshoven 7) heeft het overleefd en pronkt nu statig bij het hek van de pas nieuwgebouwde woning. Zoon Jozef heeft een sequoia geplant bij zijn boerderij op de Flaasdijk. Sequoia’s hebben de eigenschap dat ze heel snel groeien en in Nederland zo’n 75m kunnen worden. Een ander kenmerk is dat ze heel zacht hout hebben, een echte knuffelboom dus! Karel Geerts had er rond 1990 ook eentje in zijn tuin geplant en toen Karel zijn woning verkocht hoopte hij dat de sequoia door de nieuwe eigenaar behouden zou blijven, maar helaas! Verder vind je een sequoia bij de ingang van het sportpark (door Fons en Stan aan de gemeente geschonken). Op Kwaalburg nr 15 staat ook nog steeds één van het hierboven genoemde zestal. De boom van Henk Olislaegers in de Laan van Echternach in de Wouwers, in het voorjaar van ’82 geplant, is in 2020 omgedaan omdat hij zo gigantisch groot was geworden. Té groot voor in hun tuin, midden in een woonwijk. Jammer, temeer daar Henk en Anja deze cadeau hadden gekregen na hun trouwen. Met een drone zijn er opnames gemaakt van het omdoen van deze kolossale sequoia. Ook Jan en Joke Loonen (van de Mongoolse linde op Boshoven) hebben er een paar jaar geleden eentje in hun achtertuin geplant, nu nog nauwelijks vanaf de straat (Baarleseweg) te zien. Maar de verwachting is dat dat over een paar jaar wel anders zal zijn, dan steekt die ook pontificaal boven het huis uit!

Op de Hoevens, achter de Vlaamse schuur van de Nieuwlandse Hoeve, bevindt zich een rij bomen, twaalf stuks om precies te zijn. Oorspronkelijk stonden daar eveneens 12 eiken, geplant door Jan Manders, net aan de andere kant van de gracht die daar lag rondom het landgoed. De huidige rij is daar geplant door de huidige eigenaar van de Hoevens, Floris van de Lande. Omdat het 12 bomen op een rij zijn, kregen ze al gauw de naam ’12 apostelen’, waarschijnlijk refererend aan de historie van de landgoederen in deze omgeving behorend bij de Abdij van Tongerlo.

De Villa vooraan in de Schellestraat, nabij de rotonde aan de Goedentijd, is als woning met huisartsenpraktijk in 1958 gebouwd in opdracht van dokter Lamberti. We spreken Geert Adams, die jarenlang het groenbeheer voor de familie onder zijn hoede had. Vooral het bos van de familie, maar indien nodig ook de tuin rondom de Villa. De karakteristieke beuk is een jaar nadat de Villa in gebruik genomen werd, aangeplant. We praten dan over 1959. In die tijd was zo’n beuk statusverhogend voor het bijbehorende pand. Naar alle waarschijnlijkheid is deze boom een zaailing van de imposante beuk in het ‘dr. Blomstroatje’ in Baarle. Hier woonde de familie Blom en mevr. Lamberti was een dochter van deze vermaarde arts, vandaar. Een leuke anekdote herinnert Geert zich nog als de dag van gisteren: de beuk was inmiddels zo groot geworden, met prachtige laaghangende takken, waardoor het maaien bemoeilijkt werd. Dus kreeg Geert de opdracht die onderste takken eraf te halen, hetgeen geschiedde. Maar inmiddels is de boom weer in al zijn glorie hersteld en zal zo nog tot in lengte van jaren de Villa zijn status helpen verlenen!

Ook de gemeente onderkende de pracht van deze bijzondere beuk. Toen de rondweg gereed was en er een rotonde aangelegd moest worden, was er ook een afslag voor de Schellestraat ingetekend. Logisch zou zijn geweest om in een rechte lijn de Schellestraat in te rijden, maar daar stond nu net ‘onze’ beuk! De gemeente besloot om in een ruime boog om de beuk de Schellestraat in te rijden, vandaar deze bochtige ‘entree’ van de straat!

Ooit was het Alphens voetbalveld achter Den Brouwer. Langs het hele veld een rij prachtige eiken, staand op een soort talud, zo’n halve meter boven het voetbalveld. Dat weten de 60+ers onder ons zich nog wel te herinneren….. Oorspronkelijk aangeplant als afscheiding van d’n bogerd van Bastiaansen (‘Basje’) die daar lag vóórdat het voetbalveld er kwam. Bijna al die bomen hebben plaats moeten maken voor een woonwijk die vanaf beginjaren ’70 werd gebouwd. Het voetbalveld (Viola) verhuisde naar de andere kant van het dorp. Slechts 5 eiken hebben de kaalslag overleefd…. Als die eiken eens konden vertellen…. Dan zouden er verhalen te horen zijn over fruit dat in d’n bogerd werd geplukt en in het groentewinkeltje van Basje werd verkocht, zomeravondcompetities, over spelers die zich heel primitief moesten omkleden in de kelder onder het podium van Den Brouwer, plastic teiltjes meenemend om zich te wassen met water uit het buitenkraantje. Ze zouden vertellen over 3 jonge mannen die om wat geld bij te verdienen met de hand een zware wals achter zich aantrokken om het tweede veld vlak te krijgen. En misschien zouden ze ook vertellen over de tennisbanen die er lagen… Tussen de bomen door overzag je het akker- en weidelandschap dat zich erachter uitstrekte. Dat was toen! Nu staan ze nog fier overeind in het Walkvat, als herinnering aan lang vervlogen tijden.

In oktober 1944 verwoestte een bom het kerkhof en zijn omgeving. Een heleboel beenderen en schedels kwamen hierbij naar de oppervlakte. Die heeft men tezamen herbegraven en daarbovenop is, wat we in de volksmond de Calvarieberg noemen, aangelegd. Eromheen zijn rode beuken geplant. En die beuken geven nu een prachtig parkachtig zicht op de begraafplaats. Vanaf de ingang naar de Calvarieberg is een laan van bomen (esdoorns) geplant om het beeld nog te versterken.

Met de overgang van de 20e naar de 21e eeuw gingen we tegelijkertijd van het 2e naar het 3e millennium. Een unieke gebeurtenis die wij uiteraard niet nóg een keertje zullen meemaken….. Dat vond het gemeentebestuur ook. Hoe dat nu eens feestelijk te onderstrepen? Gekozen werd om t.g.v. dit unieke feit aan alle baby’s in de gemeente die dat jaar geboren werden, een boom aan te bieden. En deze bomen zouden dan als herinnering voor de komende decennia/eeuwen een laantje vormen: het Geboorte-laantje. Als locatie werd de Oude Gilzerbaan uitgezocht, beginnend vanaf de Maastrichtsebaan. We spreken Pleun van Alphen, één van degenen aan wie indertijd een boom werd geschonken door de gemeente. Uiteraard kan Pleun zich van de festiviteiten niets meer herinneren, maar haar fotoalbum brengt uitkomst: Op 7 maart 2001 verzamelen de ouders van de dan éénjarige kindertjes zich op de afgesproken locatie. We zien tal van kinderwagens en auto’s aan de kant, waaronder de bekende eend van toenmalig burgemeester van Campenhout. Vaders en moeders zijn druk in de weer om de jonge beuken te planten…. Pleun heeft boom 29 toegewezen gekregen. Bij de boom is door haar vader een bordje geplaatst en we herkennen daarop een afbeelding van haar geboortekaartje…. Nu, bijna 21 jaar later is dat bordje verdwenen, maar een door de gemeente geplaatst informatiebordje herinnert ons aan deze bijzondere gebeurtenis!

Legendes doen de ronde en met name in het christendom werd de linde verbonden aan vruchtbaarheid, liefde en gerechtigheid. Ook stonden ze vaak als een soort van grenspaal op hoeken van percelen. In Alphen stonden of staan er nog vele! Toen in 2014 nagedacht werd over ‘wat te doen met het perceeltje naast de Kapel van Boshoven?’ werd het idee om er een arboretum van te maken breed gedragen. Bedrijven en particulieren werden uitgenodigd een linde te doneren. Gekozen werd om zoveel mogelijk verschillende soorten aan te planten, om op deze manier de bloeitijd te vergroten van 1 naar 3 maanden, en zodoende ook de biodiversiteit en voedsel voor insecten te vergroten. Jan en Joke Loonen zijn particulieren die we spreken. In hun werkzame leven hadden zij een boomkwekerij en dus zijn zij enorm begaan met bomen (‘die zijn echt ons ding’) en de natuur. Zij woonden nog maar net in Alphen toen ze hoorden van het project bij de kapel. En uiteraard droegen zij graag hun steentje bij in hun nieuwe woonomgeving. Ze kozen voor de Mongoolse linde, een vroege bloeier die als van het eerste bomen in het blad komt elk voorjaar. Hoewel je deze soort nauwelijks in bossen tegenkomt is hij al zo’n 5000 jaar een typisch Nederlandse linde. Jan en Joke gaan regelmatig naar hun boom om die, indien nodig, te voorzien van organische mest en een paar gieters water om de boom een oppepper te geven. Voor Joke passen al de puzzelstukjes in elkaar: natuur, bomen, erbij willen horen, je steentje bijdragen aan de samenleving waar je met zoveel liefde woont, schone leefomgeving. En inderdaad, de passie spatte ervan af tijdens ons gesprek!

Het was oktober 1944. De geallieerden rukten op en de Duitse bezetters verdedigden hun stellingen. Eén bom sloeg in op een boerderij op Boslust waarbij niet alleen de boerderij, maar ook vier prachtige lindes ‘sneuvelden’. Twee exemplaren hebben het overleefd en staan nu nog te pronken, inmiddels zo’n 175 jaar oud!!! Hovenier Jan Willemse heeft zijn bedrijf hier inmiddels gevestigd en uiteraard is hij extra begaan met deze twee overgebleven bomen!

Op het eind van het pad dat leidt naar de natuurcamping de Hoevens staat wel een heel bijzondere boom: de penisboom! Nog nooit van gehoord zult u denken…. We zullen het u uitleggen. Zo rond 1920 was hier al een weiland en naar goed gebruik werden om zo’n weiland de zogenaamde weipalen gezet met draad ertussen gespannen om het vee binnen de omheining te houden. Zo werd er ook op één van de hoeken een paal gezet, vlak voor een beuk die in 1900 geplant is…. En naar goed gebruik groeit zo’n boom… en hij groeit en groeit…. Niet alleen in de hoogte, maar op een gegeven moment was ook de omvang van de beuk zó toegenomen dat hij de hoekpaal helemaal omsloot. En dat heeft men maar zo gelaten, een beetje een ‘lullig’ gezicht. De bijnaam ‘penisboom’ was dus snel eraan gegeven.

Oorspronkelijk stonden hier drie lindebomen: de Julianaboom, de Bernhardboom en de Wilhelminaboom. Die waren daar geplant t.g.v. het huwelijk van Prinses Juliana en Prins Bernhard op 7 januari 1937. Zij stonden daar jarenlang op de speelplaats van de Norbertusschool. Toen de speelplaats werd verlegd moesten er twee bomen plaatsmaken. Alleen deze Wilhelminaboom kon blijven staan. Deze Wilhelminaboom is opgenomen in het landelijk register van monumentale bomen van de bomenstichting. Hoeveel Alphense kinderen zouden in al die jaren rond deze boom hebben gespeeld?