Kamp Rijen

In de co-kuilkeuken werd het dagelijkse eten voor de soldaten bereid. Een diep gat met een aardewal eromheen beschermde het vuur tegen de wind. Het menu was sober: soep met brood 's ochtends en een mengelmoes van aardappelen, kool en groenten 's middags — soms met een stukje vlees. Voor dit eten betaalde een soldaat 10 cent per dag, een flinke hap uit zijn soldij van 25 cent. Wie wat meer te besteden had, kon bij de sergeantsvrouw terecht voor een iets smakelijkere maaltijd. Het schaarse drinkwater werd opgepompt en streng bewaakt — niemand mocht zonder toestemming van de pomp gebruik maken.

Kroonprins Willem was de opperbevelhebber van het Nederlandse leger en beschikte over een eigen tent op een verhoging van ongeveer een halve meter, omringd door de tenten van zijn generaals. Deze comfortabele verblijven stonden centraal in het kamp, recht tegenover de hoofdingang. Voor een koninklijk bezoek werden zelfs bomen verplaatst om de omgeving op te sieren.

Op 23 juli 1831 inspecteerde de koning op de Molenheide een indrukwekkende legeroefening met 25.000 militairen. Tien dagen later, op 2 augustus 1831, gaf de prins vanuit het kamp het bevel voor de Tiendaagse Veldtocht tegen België. Het Nederlandse leger trok over een breed front naar het zuiden, met een slim afleidingsmanoeuvre om de Belgen op het verkeerde been te zetten.

Achter het kamp stonden soms meer dan honderd houten gebouwen op een rij: herbergen, koffiehuizen, wijnkelders, winkels en kantines, uitgebaat door burgers. 's Avonds veranderde het kamp in een bruisende stad waar naar schatting 15.000 mensen rondliepen. Officieren genoten van sjieke restaurants en goede wijnen, terwijl soldaten in de kantines de dobbelstenen rolden en jenever dronken — soms verkocht door vrouwen die een tonnetje drank aan een riem over hun schouder droegen. Het eindeloze kampleven verveelde, en drank speelde een grote rol in het nachtleven. Niet zonder gevaar: volgens de overlevering stierf een soldaat zelfs aan overmatig drankgebruik en werd hij op het kerkhof in Rijen begraven.

Niet alle militairen verbleven in het kamp honderden soldaten werden ingekwartierd bij boeren en burgers in Gilze en Rijen. In de loop der jaren groeide hun aantal tot bijna 600, waardoor vrijwel elk gezin soldaten in huis had. Bewoners moesten ruimte maken, eten verzorgen en konden rekenen op vergoeding — al liet de betaling soms lang op zich wachten. De spanningen liepen regelmatig op: de overwegend protestantse soldaten van boven de rivieren keken neer op de katholieke Brabantse bevolking, die op haar beurt weinig op had met het wangedrag van de militairen. Openbare dronkenschap, diefstal en ander ongepast gedrag waren geen uitzondering — zeker bij de ingekwartierde soldaten, die minder onder toezicht stonden dan hun kameraden in het kamp.