Ommetje Leemkuilen

Een oude herberg die al in 1806 wordt genoemd. Het was vroeger ook een halteplaats voor boeren met hun hooikarren. Het hooi werd in de Biesbosch gehaald, omdat hier op de zand-gronden niet genoeg gras groeide om te kunnen hooien. Het beeldje vóór het café is geplaatst in 1991 ter gelegenheid van ‘honderd jaar familie Van den Ouweland in café De Hooikar’.

In 1890 liet J. Botermans uit Gilze een steenfabriek met ringoven bouwen aan de weg naar Alphen. In 1991 werd deze gesloten en raakte het pand in verval. De voormalige fabriek werd verkocht aan architect P. Vermeer, die in 2004 begon met de restauratie. De buitenzijde bleef zoveel mogelijk in originele staat. Een deel werd verbouwd tot woonruimte en architectenkantoor. Verder kwam er o.a. een expositie-ruimte, waarin de oude ringoven nog zichtbaar is.

De leem die nodig was voor het maken van de stenen werd in de omgeving gestoken. Dit is bijvoorbeeld nog te zien aan de lager gelegen percelen ten westen van de fabriek, waar de laatste leem is afgegraven met een graafmachine. Vroeger gebeurde dat leemsteken met schop en kruiwagen. Hierdoor ontstonden leemputten die vol liepen met water. De leemput direct ten zuid-westen van de fabriek werd in 1929 verhuurd aan IJsclub de Leemputten. Tot 1958 is daar geschaatst, daarna is deze laatste leemput gedempt.

Ontstaan in 1854 na ontginning van 65 hectare heide door de heer van Diggelen die een huis, schuur en voorhuis liet bouwen. Boven de ingang van dit voorhuis liet hij een gevelsteen plaatsen. Daarop staat een afbeelding van de ruïne van het slot Altena, zoals dat op het einde van de zeventiende eeuw aanwezig was. Aan deze gevelsteen ontleent het landgoed zijn naam. Een gedeelte van het landgoed werd in 1927 verkocht aan de heer Witteveen. Hij begon een veebedrijf met een eigen kaasmakerij en verkoop van melkproducten in het dorp.

Naast Brabant Water staat schapenboerderij ‘De Schaepsdyck’, waar aan huis schapenkaas wordt gemaakt en verkocht. Ook zijn er andere streekproducten verkrijgbaar.

Toen de watertoren aan de noordzijde van Gilze in oktober 1944 door de Duitsers was opgeblazen, is deze niet meer herbouwd. In 1953 werd een waterproductiebedrijf gebouwd aan de Alphenseweg (nu Langenbergseweg), dat tevens enkele omliggende plaatsen van drinkwater moest voorzien.

De naam Schaapsdijk kwam al in 1456 voor. De Herderweg ontstond in 1982 toen de nieuwe weg naar Alphen de Schaapsdijk in twee delen splitste. Het was vroeger de weg waarover de herder met zijn schapen naar de heivelden ten zuiden van het dorp ging. In 1866 waren er in Gilze twaalf schaapskudden van gemiddeld zestig schapen.

De veldnaam Rendout kwam hier in de regio voor en wijst op een verdedigingswerk. Een rendout is een opgeworpen veldschans voor een tijdelijk doel. In 1624 werden door het leger van Spinola, dat hier voor het beleg van Breda was gelegerd, in Gilze twaalf rendouten aangelegd.