Onbegrensde strijd in de lucht

Het dorp Baarle bestaat uit de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau en de Belgische gemeente Baarle-Hertog. Samen hebben ze 30 enclaves. Dit zijn stukken grondgebied die geheel omringd worden door het grondgebied van een andere staat. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, ligt Baarle dus niet óp de grens van België met Nederland, maar midden in de driehoek Breda, Tilburg en Turnhout. In Baarle is de grens bijgevolg een grillig gegeven. Ze loopt kriskras door wegen, huizen en tuinen. In het centrum van Baarle zijn de enclavegrenzen zichtbaar aan de hand van speciale stoeptegels en aluminium plaatjes in het wegdek. De huisnummers worden aangegeven met de nationale driekleur van België of Nederland.

Het Bels Lijntje is door velen gekend als het rechtstreekse fietspad tussen Turnhout en Tilburg. Maar vroeger raasde er een trein over dit traject. Het tracé vormde het Nederlandse deel van Spoorlijn 29. Sinds het einde van de twintigste eeuw is het Bels Lijntje een populaire fietsroute.

2. Schijnvliegveld Vliegveld Gilze-Rijen werd door de geallieerden veelvuldig gebombardeerd. Om te voorkomen dat het vernietigd zou worden, is tussen Alphen en Riel schijnvliegveld De Kiek gebouwd. Vanuit de lucht lijkt het precies op Gilze-Rijen. Het ligt zelfs, net als Gilze-Rijen, langs een spoorlijn: Het Bels lijntje. Een goede poging om de vaak vermoeide en gedesoriënteerde piloten van de geallieerden te misleiden. De Kiek is dan ook meerdere malen gebombardeerd. Nabij het fietspad Bels Lijntje staan informatieborden, die de situatie in de WO II laten zien.

Tot op de dag van vandaag staat Gilze-Rijen in het teken van vliegen en vliegtuigen. Direct na de inval, in mei 1940, bouwden de Duitsers het bestaande vliegveldje om tot Fliegerhorst Gilze-Rijen, een van hun grootste militaire vliegvelden. De ligging van Fliegerhorst was ingrijpend voor de omwonenden. De oorlogsimpact was dan ook groot. De bewoners beleefden vele angstige momenten, er vielen vele slachtoffers en de schade was enorm. Momenteel is vliegbasis Gilze-Rijen de grootste helikopterbasis van de Nederlandse Luchtmacht. Dagelijks zie je hier Apaches en Chinooks in de lucht. Ze oefenen voor missies over de hele wereld. Ook de Koninklijke Luchtmacht Historische Vlucht (KLUHV) heeft hier zijn uitvalsbasis. Met wat geluk spot je ’s avonds of in het weekend één van hun historische militaire propellervliegtuigen.

De Luftwaffe nam eind 1940 ruim dertig hectare bos tussen Gilze en Chaam in beslag, met als doel een groot, luxe legerkamp te bouwen. Eind 1941 was het hele complex klaar. Het kamp bestond uit ongeveer vijftig gebouwen van waaruit de militairen met een treintje naar het vliegveld Gilze-Rijen werden gebracht. Het kamp leek vanuit de lucht op een dorp, zodat er minder kans was op bombardementen door gevechtsvliegtuigen. In het kamp bouwden de Duitsers kantoren, garages, badhuizen, magazijnen, kantines, een kegelbaan, een gevangenis en een munitiemagazijn. Bij de bevrijding op 27 oktober 1944 komt het complex vrijwel ongeschonden uit de strijd. Tegenwoordig is het in gebruik als asielzoekerscentrum.

Volgens de legende wilde Willibrordus een groep bekeerlingen dopen. Omdat er geen water in de buurt was, sloeg hij met zijn staf op de grond en er ontsprong plots een bron. In 1939, ter ere van het Willibrordusjaar, spoorde pastoor Binck het Willibrordusputje terug op en liet er een kapel bouwen. De bedoeling was om van Alphen een waar bedevaartsoord te maken. Dat is echter nooit gelukt.

Tussen KNP 92 en 93 bevindt zich een reconstructie van de veertig meter lange centrale antennemast van het draadloze militaire zend- en ontvangststation MN7. Vanaf maart 1915 werd deze installatie door het Belgische leger opgebouwd. Tientallen mensen slaagden erin om de plannen meer dan een half jaar geheim te houden! Na de oprichting van de antennemast werd de zendinstallatie constant bewaakt om Duitse sabotagepogingen te voorkomen. In het begin gebeurde de bewaking door bloedhonden. ’s Nachts werd de omgeving met zoeklichten bespied. Regionale kranten spraken als volgt over ‘de lichtstad Baarle-Hertog’: ‘Terwijl de mensen van Baarle-Nassau elke avond in een Egyptische duisternis zitten, is het of er op dat Belgische terrein een Roemeense petroleumbron ontdekt is’.