Tussen Donk en Vaart

Het Kerkebos lag oorspronkelijk vrij centraal in ‘s Gravenmoer. Door overstromingen waren er huizen verdwenen en kwam de kerk en het Kerkebos meer aan de rand van het dorp te liggen. Na de Sint Elisabethsvloed van 1421 werden er rechte dijkjes aangelegd. Door verschillende dijkdoorbraken in de eeuwen daarna kregen deze dijkjes andere vormen. Het punt waar de dijk door de sterke stroming doorbrak, werd schuurgat genoemd. Het water vormde achter het schuurgat kolken die door de ronde vorm wielen werden genoemd. Het dijkje werd gedicht door om het wiel een nieuwe dijk aan te leggen. Een wiel is dus een waterplas in de bocht van een dijk. Het wiel hier aan de Kerkdijk is ook zo ontstaan.

Lees meer over Kerkebos en het Wiel

Bekijk de video over Kerkebos en het Wiel

In het rampjaar 1672 brandden Franse troepen een groot deel van Dongen plat. Omdat Dongen was omgeven door drassige gronden, was aanvoer via de weg van voor de herbouw benodigde zware materialen lastig. Stadhouder Willem III gaf Dongen rond 1675 toestemming om hier op Oosterhouts grondgebied een haven en een vaart aan te leggen. De vaart kwam uit op de rivier de Donge en vandaaruit was Holland bereikbaar. Plannen uit 1762 om de haven fors uit te breiden tot op Dongens grondgebied gingen vanwege technische problemen niet door. De haven werd onderhouden en beheerd door Dongen en leverde 225 jaar een economische bijdrage. Er ontstond een buurtschap met herbergen en woningen. Van 1872 tot 1902 stond aan de haven een belangrijke suikerfabriek. Goederenvervoer per stoomtram (vanaf 1881) en via het Wilhelminakanaal (vanaf 1923) leidden tot de neergang. Demping van de haven vond in 1981 plaats.

Lees meer over de Dongense haven aan de Groenendijk

Bekijk de video over de Dongense haven aan de Groenendijk

Een mooi kijkje in de geschiedenis van een schoenfabriek. Veel van de panden in deze hoek hebben iets met een schoenfabriek van weleer te maken. In 1881 begon het allemaal op huisnummer 41. Hier was een koffiehuis en schoenmakerij gevestigd. De schoenen werden met de hand gemaakt. Er was nog geen elektriciteit en alle schoenen werden thuis gemaakt of zoals hier in een koffiehuis. De zaken gaan goed. Op nr. 39 wordt een fabriek gebouwd. De indrukwekkende directeurswoning (nr. 37) wordt pal voor de fabriek gebouwd. De fabriek wordt beroemd met het schoenmerk Cowboy. Om reclame voor dit merk te maken huurde men een cowboy in die met paard en al reclame maakte in steden zoals Breda en Amsterdam. Aan de overkant van de straat werden huizen gebouwd voor de werknemers van de fabriek. Zie huisnummers 42, 44,46 en 48. In 1981 sloot de fabriek haar deuren, de panden laten de geschiedenis nog zien.

Lees meer over Schoenenfabriek J.A. Ligtenberg - JAL

Bekijk de video Schoenenfabriek J.A. Ligtenberg - JAL

Doordat de kerk in 1648 in handen gekomen is van de kleine protestantse gemeenschap, is de kerk nog behoorlijk stijlvast. Er was simpelweg geen geld genoeg voor grote verbouwingen of zelfs voldoende onderhoud. Dit leidde in 1928 tot instorting van het dak van het middenschip. Toch is er nog heel wat geschiedenis af te lezen: aan de zuidzijde is te zien dat de koster ooit in de dwarsbeuk woonde. Aan de zuidzijde van de toren treft u de littekens aan van het gemeentehuis. In de toren zelf was het politiebureau gevestigd.

Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / OF-02485

https://tussendonkenvaart.delooierij.nl/oude-kerk/

Lees meer over de Oude Kerk

1. Bekijk de video over over de Oude Kerk

2. Bekijk de video over over de Oude Kerk

Als kind leerde ik op school dat de Donge de snelst stromende rivier van Nederland is. Zo’n rivier door je dorp zorgt voor veel werkgelegenheid en handel. En op dit stuk is dat perfect te zien. Nu is het om te beginnen niet zo dat de Donge door ons dorp loopt, nee het zit wat anders in elkaar. Je zou het nu niet zo zeggen, maar De Donge is toch een serieuze rivier om over te steken als je met paard en wagen aan komt rijden. In de verre omtrek is geen enkele doorwaadbare plaats waar je naar de overkant kunt komen als je de rivier wilde oversteken. Al eeuwen loopt er een weg van Antwerpen, over Breda via deze oversteek naar ’s-Hertogenbosch. Hier was het de enige doorwaadbare plek waar je de rivier kon oversteken. Er ontstond vanzelf handel, een smidse, een herberg op deze plek, het begin van een dorp.

Lees meer over de Heuvel

1. Bekijk de video over de oorsprong van de naam Dongen

2. Bekijk de video over de rivier de Donge

De ontginning van het veen in de 14e eeuw is bepalend geweest voor de ontwikkeling van het gebied zoals wij dat nu kennen als het slagenlandschap. Het kenmerkt zich als kleinschalig met smalle kavels en grensbeplanting. De term slagenlandschap wordt herleid tot een slag of opstrek, een lang en smal perceel met veel elzenheggen. De els diende als perceelscheiding. Verder leverde het boerengeriefhout en brandstof voor de bakkersoven (musterd). De rook kleurde de dakpan blauw. Doordat er kaarsrechte afwateringssloten op korte afstand van elkaar werden gegraven, werd het landschap in stroken verdeeld, de zogenaamde slagen. De Dwarsdijk die parallel aan de Hoofdstraat in het buitengebied loopt en de andere dijkjes, zijn kenmerkend voor de gras- en waterlanden. Ooit dienden ze als bescherming tegen het buiten zijn oevers tredende water van de rivier De Donge.

Lees meer over Het slagenlandschap en de Dwarsdijk in ’s Gravenmoer

Bekijk de video over Het slagenlandschap

Dongense Vaart dankt haar naam aan de in 1564 gegraven turfvaart die gebruikt werd om het gewonnen turf (en later hooi) naar Holland te vervoeren. De moer- of veenontginningen in de Dongense Vaart en ’s Gravenmoer hebben duidelijke sporen achtergelaten in het landschap. Verschillende vaarten vonden de weg naar de rivier de Donge en hielpen daarnaast de waterstand in het gebied te reguleren. Langs deze vaarten ontwikkelde zich bovendien de karakteristieke bebouwing die het gebied tot op de dag van vandaag zijn landschappelijke karakter geeft.

Lees meer over de Vaart

Bekijk de video over de Hubertuskerk Dongen Vaart

Wanneer de haven is ontstaan, is niet te achterhalen. Reeds voor 1308 liep er een turfvaart tussen ’s Gravenmoer en ’s Hertogenbosch. Van de oude vaart was de gedempte haven een overblijfsel. Aan de Oude- of Molenvaart ontstond bij het Molenwiel, tussen de huizen Dwarsdijk 3 en Emmalaan 62, de haven. De schepen vervoerden turf naar stedelijk gebied en brachten uitwerpselen mee terug als meststof. In de 19e eeuw werd er een scheepswerf aan de haven gevestigd. Hier werden aken, later bekend als Geubels, gebouwd. In 1950 is de haven gedempt ten gevolge van dichtslibbing en de vraag naar grotere schepen.

Lees meer over de voormalige haven en Geubel

Bekijk de video over de Geubel

Voordat de Aloysiusschool hier aan de huidige Pastoor Dirvenstraat werd gevestigd stond de school elders in Dongen, namelijk in de Kruidenierstraat, de huidige Kardinaal van Rossumstraat.

Lees meer over de voormalige Aloysiusschool

Bekijk de video over de Aloysiusschool

Een ecologische verbindingszone is een verbinding tussen natuurgebieden, met nieuwe of herstelde natuur, die deel uitmaken van de ecologische hoofdstructuur. Ecologische verbindingszones worden aangelegd om het migreren van dieren en planten tussen natuurgebieden mogelijk te maken (uitwisseling van genen). De ecologische verbindingszone dient als leef- en trekgebied voor allerlei dieren: amfibieën, vleermuizen, dagvlinders, libellen en kleine zoogdieren.

Lees meer over de ecologische verbindingszone

Bekijk de video over de ecologische verbindingszone

De Sluisweg was een eeuwenoude zandweg die de verbinding vormde tussen den Ham en het westelijker gelegen achterland zoals Laag- en Groenstraat. Aan deze zandweg werd bij Raadsbesluit van 15 mei 1912 de naam Sluisweg gegeven. Deze naam werd niet zomaar gegeven maar was ontleend aan een in vroegere tijden in de Donge gelegen waterkering die in oude akten meestal als “sluis“ of “schutsluis“ werd aangeduid.

Lees meer over Sluisweg en Lage Ham

1. Bekijk de video over de positionering van de huizenbouw aan de Hoge en Lage Ham

2. Bekijk de video over de Sluisweg en de Hoge en Lage Ham

Een zandpaadje door een golvend terrein moet de Geer ooit geweest zijn. Het pad vormde een doorsteek tussen de Kruidenierstraat (nu Kardinaal van Rossumstraat) en de Hoge Ham.

Lees meer over het Oranjeplein en Geer

Bekijk de video over de Tweede Wereld oorlog bij het Oranjeplein en Geer

Een gigantische zandverstuiving moet het hier ooit ge-weest zijn, de Turkenberg. De Turkenberg kennen we nu alleen nog van oude foto’s. Waarschijnlijk is de woestenij genoemd naar de grondeigenaar die deze bergen in de 17e eeuw in zijn bezit had. Peter Jan Turck duikt op in de archieven in 1622 als hij in de ou-de kerk wordt begraven. Na 1711, wanneer de stede huijsinge, hoff en erve van Cornelis Denis Peeter Turc-ken worden verkocht blijft alleen de naam voortleven. Afb. Regionaal Archief Tilburg

Lees meer over het Wilhelmina-plein

Bekijk de video over de locatie Wilhelmina-plein

Dit gebied heet ‘de Bergen’. De hoogteverschillen zijn onderdeel van meerdere stuifzandgebieden waarvan de grootste -en meest bekende in Brabant- de Loonse-en Drunense duinen zijn. In de voorlaatste ijstijd is veel dekzand neergelegd door sterke winden die dekzand vanaf de drooggevallen Noordzee over Nederland bliezen. Daarna groeiden er bomen op. Het dekzand kwam weer bloot te liggen toen er begin Middeleeuwen meer mensen kwamen, meer voedsel nodig was en dus bomen gekapt moesten worden voor landbouwgrond. Omdat het arme grond was, werd deze snel uitgeput en verlaten. De wind kreeg vrij spel om het dekzand te verplaatsen en zo ontstonden de zandverstuivingen. Dit is in Dongen ook te zien achter het museum De Looierij in de Kerkstraat en in het bosgebied de Duiventoren.

Lees meer over ‘de Bergen’

Bekijk de video over ‘de Bergen’

Rode brug Dongen bezat na toestemming van de Prins van Oranje een haven op Oosterhouts grondgebied, de Groenendijkse haven. Door regelmatige overstromingen van rivier de Donge waren de oostelijke toegangswegen naar de haven regelmatig onbegaanbaar. Een brug over de Donge was noodzakelijk, maar stuitte op verzet van Oosterhout. Na een juridische strijd kon de brug in 1739 gerealiseerd worden. De vroegere houten brug is in 1918 vervangen door deze brug van beton en de kleur rood geeft aan dat het gemeentelijk bezit is.

Watertoren In de 19e eeuw kwam er meer behoefte aan schoon drinkwater via waterleidingen. Om druk op het water te krijgen, werden er watertorens gebouwd. Deze watertoren is gebouwd in 1923. In de Tweede Wereldoorlog waren de watertorens prima observatieposten voor de Duitse bezetters. Einde oorlog bliezen de Duitsers watertorens op, maar deze is gered door verzetshelden uit Dongen. Sinds 2004 is de watertoren in het in bezit van een ingenieursbureau.

Lees meer over de Rode brug en de watertoren

Bekijk de video over de watertoren

Bekijk de video over de Rode brug